Social Return on Investment bij gemeenten: zo werkt het

Gemeenten kopen jaarlijks uiteenlopende diensten en producten in, van groenonderhoud en catering tot bouwprojecten en ICT. Met Social Return on Investment (SROI) kunnen zij die inkoop ook inzetten om maatschappelijke doelen te ondersteunen. Denk aan meer kansen op werk, leerwerkplekken en opdrachten voor sociale ondernemingen.

In gemeentelijke aanbestedingen wordt met “social return” vaak een afspraak bedoeld waarbij een opdrachtnemer een bijdrage levert aan werkgelegenheid of participatie. De term SROI heeft daarnaast een bredere betekenis: het in kaart brengen van de sociale, maatschappelijke en economische waarde van een activiteit. Welke invulling geldt, hangt af van het beleid en de aanbestedingsstukken van de betreffende gemeente.

Wat betekent SROI in een gemeentelijke aanbesteding?

Een gemeente kan in een aanbesteding eisen of stimuleren dat de opdrachtnemer maatschappelijke waarde creëert. Dat gebeurt bijvoorbeeld door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen te bieden. De afspraak wordt meestal opgenomen in de aanbestedingsdocumenten en later uitgewerkt in het contract.

De invulling kan onder meer bestaan uit:

het aanbieden van betaald werk aan iemand die ondersteuning nodig heeft bij het vinden van werk;
een stage, leerwerkplek of passende opleiding;
begeleiding naar werk of het ontwikkelen van werknemersvaardigheden;
het inkopen van producten of diensten bij een sociale onderneming;
het inzetten van mensen uit de doelgroep op de opdracht.

Welke activiteiten meetellen, hoe de waarde wordt berekend en welk bewijs nodig is, verschilt per gemeente en soms per opdracht. De aanbestedingsleidraad en het contract zijn daarom altijd bepalend.

Waarom zetten gemeenten social return in?

Met social return proberen gemeenten publieke uitgaven te verbinden aan bredere maatschappelijke resultaten. Een opdracht kan zo niet alleen bijdragen aan een goed uitgevoerd project, maar ook aan meer werkervaring, ontwikkeling en kansen op duurzame deelname aan de arbeidsmarkt.

Voor gemeenten kan social return helpen om lokale of regionale beleidsdoelen te ondersteunen. Voor opdrachtnemers biedt het mogelijkheden om maatschappelijk verantwoord ondernemen concreet te maken en nieuw talent te ontwikkelen. De waarde zit niet alleen in het behalen van een afgesproken percentage of bedrag, maar ook in de kwaliteit en duurzaamheid van de resultaten.

Hoe wordt de social-returnverplichting bepaald?

Gemeenten kunnen verschillende modellen gebruiken. Soms wordt een vast percentage van de opdrachtwaarde gevraagd. In andere gevallen geldt een bedrag, een aantal uren of een specifieke resultaatverplichting. Ook kan de gemeente ruimte bieden om een plan op maat in te dienen.

Er bestaat geen landelijk percentage dat voor iedere gemeentelijke opdracht geldt. De verplichting kan afhangen van onder meer de omvang en looptijd van de opdracht, de aard van het werk en de mogelijkheden om mensen uit de doelgroep in te zetten. Een gemeente moet de eisen passend formuleren voor de opdracht. Raadpleeg daarom steeds de actuele aanbestedingsstukken en vraag tijdig om verduidelijking als de voorwaarden niet duidelijk zijn.

Social return uitvoeren: een praktisch stappenplan

Lees de aanbestedingsstukken zorgvuldig. Controleer welke doelgroepen, activiteiten, berekeningen en termijnen gelden. Let ook op afspraken over rapportage en bewijsstukken.
Breng de mogelijkheden in kaart. Onderzoek of de opdracht zelf geschikt is voor werk, stages of opleiding. Bekijk daarnaast mogelijkheden binnen de eigen organisatie, bij onderaannemers of via sociale leveranciers.
Maak een uitvoerbaar plan. Beschrijf welke activiteiten worden ingezet, wie verantwoordelijk is en hoe de voortgang wordt bijgehouden. Houd rekening met begeleiding en een passende werkplek.
Stem vroeg af met de gemeente. Bespreek hoe de verplichting wordt geïnterpreteerd en welke activiteiten meetellen. Vraag om schriftelijke bevestiging van belangrijke afspraken.
Registreer en rapporteer. Houd uren, plaatsingen, leertrajecten en inkoop bij volgens de gevraagde methode. Bewaar bewijsstukken zorgvuldig en deel alleen persoonsgegevens die noodzakelijk zijn.
Evalueer de resultaten. Kijk niet alleen of de verplichting is gehaald, maar ook of deelnemers waardevolle ervaring hebben opgedaan en passende ondersteuning kregen.

Wat betekent SROI voor opdrachtnemers?

Voor ondernemers is het verstandig om social return al mee te nemen bij het opstellen van een inschrijving. Een realistisch plan voorkomt dat de verplichting pas na gunning wordt uitgewerkt. Denk daarbij aan de planning van de opdracht, de beschikbare functies en de begeleiding die nodig is.

Niet iedere functie is geschikt voor iedere deelnemer. Een succesvolle aanpak begint daarom met passend werk en goede begeleiding. Ook samenwerking met een gemeentelijk werk- of werkgeversservicepunt, een opleidingsorganisatie of een sociale onderneming kan helpen om geschikte kandidaten en activiteiten te vinden.

Controleer bovendien welke gevolgen gelden als de afgesproken inzet niet wordt gerealiseerd. Die gevolgen staan doorgaans in de aanbestedingsdocumenten of het contract. Bespreek wijzigingen in de uitvoering tijdig met de opdrachtgever in plaats van achteraf.

Hoe meet je de maatschappelijke opbrengst?

Bij een bredere SROI-analyse worden middelen en activiteiten vergeleken met de maatschappelijke resultaten. Mogelijke resultaten zijn bijvoorbeeld extra werkervaring, een behaalde kwalificatie of een stap richting duurzaam werk. Sommige methoden kennen aan zulke uitkomsten een financiële waarde toe.

Een geldbedrag vertelt echter niet het hele verhaal. De uitkomst is afhankelijk van aannames, gekozen indicatoren en de kwaliteit van de gegevens. Een zorgvuldige analyse maakt daarom inzichtelijk hoe de berekening tot stand is gekomen en welke effecten wel en niet zijn meegenomen. Voorkom dat resultaten dubbel worden geteld of dat een financiële schatting wordt gepresenteerd als een gegarandeerde besparing.

Veelvoorkomende aandachtspunten

Onduidelijke afspraken: leg vast welke doelgroepen en activiteiten meetellen en hoe de waarde wordt vastgesteld.
Een te late start: social return vraagt vaak om werving, voorbereiding en begeleiding. Begin daarom vóór de uitvoering.
Focus op cijfers alleen: aantallen en percentages zijn nuttig, maar zeggen niet automatisch iets over de kwaliteit of duurzaamheid van het resultaat.
Privacy: ga zorgvuldig om met gegevens van deelnemers en volg de toepasselijke privacyregels.
Verschillen tussen gemeenten: ga er niet van uit dat een aanpak die bij de ene gemeente meetelt, automatisch bij een andere gemeente wordt geaccepteerd.

Veelgestelde vragen

Is SROI bij iedere gemeentelijke aanbesteding verplicht?

Nee. Gemeenten bepalen per aanbesteding of en hoe social return wordt toegepast. De voorwaarden staan in de aanbestedingsdocumenten en het contract.

Is er een vast percentage voor social return?

Nee. De hoogte en vorm van de verplichting verschillen per gemeente en opdracht. Een percentage kan worden gebruikt, maar ook een bedrag, urenafspraak of andere vorm van maatschappelijke inzet.

Kunnen activiteiten buiten de opdracht meetellen?

Soms wel, bijvoorbeeld inzet binnen de eigen organisatie of in de keten. Dat hangt af van de regels van de gemeente. Laat vooraf bevestigen welke activiteiten worden geaccepteerd.

Wat is het verschil tussen social return en een SROI-analyse?

Social return in een aanbesteding is meestal een concrete afspraak over maatschappelijke inzet door de opdrachtnemer. Een SROI-analyse is een methode om de maatschappelijke waarde en effecten van een activiteit systematisch in beeld te brengen. De termen worden in de praktijk soms door elkaar gebruikt.

Tot slot

Social Return on Investment kan gemeentelijke inkoop verbinden met kansen op werk, opleiding en participatie. Een effectieve aanpak begint met duidelijke afspraken, realistische doelen en passende begeleiding. Voor zowel gemeenten als opdrachtnemers geldt: kijk verder dan het behalen van een verplichting en richt de uitvoering zo in dat de maatschappelijke bijdrage ook daadwerkelijk waarde oplevert.

Veelgestelde Vragen over Social Return on Investment (SROI) bij Gemeentes

Wie valt er onder social return?
Wie heeft een SROI-verplichting?
Wat is een SROI verplichting?
Welke mensen vallen onder SROI?
Hoe werkt SROI?
Wat valt er allemaal onder social return?
Wat valt er onder social return?
Wat is een SROI-verplichting?
Is SROI verplicht?
Wie valt onder social return?
Hoe bereken je social return?

Wie onder social return valt, verschilt per gemeente en regeling. Vaak gaat het om mensen die extra ondersteuning nodig hebben bij het vinden of behouden van werk, zoals werkzoekenden met een bijstandsuitkering, mensen met een arbeidsbeperking, jongeren zonder startkwalificatie of mensen die langdurig werkloos zijn. Soms kunnen ook leerlingen en studenten met een leerwerkplek meetellen. De aanbestedingsstukken of het lokale social-returnbeleid bepalen precies welke doelgroepen in aanmerking komen en welke activiteiten meetellen. Controleer daarom altijd de voorwaarden van de betreffende gemeente.

Wie heeft een SROI-verplichting?

Een SROI-verplichting geldt doorgaans voor de opdrachtnemer die een gemeentelijke opdracht gegund krijgt, als deze eis in de aanbestedingsstukken en het contract is opgenomen. Welke opdrachtnemers eraan moeten voldoen en hoe groot de verplichting is, verschilt per gemeente en opdracht. Soms geldt de afspraak ook voor onderaannemers of andere partners in de uitvoeringsketen. Controleer daarom altijd de aanbestedingsdocumenten en bespreek onduidelijkheden tijdig met de gemeente.

Wat is een SROI verplichting?

Een SROI-verplichting is een afspraak in een gemeentelijke aanbesteding of overeenkomst waarbij de opdrachtnemer een maatschappelijke bijdrage levert, bijvoorbeeld door werk, een stage of een leerwerkplek te bieden aan iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt, of door diensten in te kopen bij een sociale onderneming. De precieze invulling, berekening en rapportage verschillen per gemeente en opdracht. De aanbestedingsstukken en het contract bepalen welke activiteiten meetellen en welke resultaten van de opdrachtnemer worden verwacht.

Welke mensen vallen onder SROI?

Onder SROI vallen doorgaans mensen die extra ondersteuning nodig hebben om werk te vinden of te behouden. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een bijstandsuitkering, werkzoekenden met een WW-uitkering, mensen uit het doelgroepregister, jongeren zonder startkwalificatie en statushouders. Welke groepen precies meetellen, verschilt per gemeente en kan ook afhangen van de aanbesteding. Controleer daarom altijd de voorwaarden van de betreffende gemeente of opdracht.

Hoe werkt SROI?

SROI (Social Return on Investment) werkt door bij een gemeentelijke opdracht afspraken te maken over de maatschappelijke bijdrage van de opdrachtnemer. Dat kan bijvoorbeeld door iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen, een leerwerkplek aan te bieden of diensten in te kopen bij een sociale onderneming. De gemeente legt in de aanbestedingsstukken vast welke activiteiten meetellen, hoe de bijdrage wordt berekend en hoe de opdrachtnemer de resultaten moet rapporteren. De precieze regels verschillen per gemeente en opdracht, dus controleer altijd de voorwaarden en stem onduidelijkheden vooraf af.

Onder social return kunnen activiteiten vallen die bijdragen aan werk, opleiding en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Denk aan betaald werk, een stage of leerwerkplek, scholing en begeleiding naar duurzaam werk. Soms tellen ook opdrachten aan sociale ondernemingen of de inkoop van diensten en producten bij organisaties die mensen uit de doelgroep in dienst hebben mee. Wat precies wordt geaccepteerd, verschilt per gemeente en aanbesteding. Controleer daarom de aanbestedingsstukken en stem twijfelgevallen vooraf af met de gemeente.

Onder social return vallen activiteiten waarmee een opdrachtnemer bijdraagt aan werkgelegenheid, opleiding of participatie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Denk aan het aanbieden van betaald werk, een stage- of leerwerkplek, scholing en begeleiding naar werk. Soms tellen ook opdrachten aan sociale ondernemingen of maatschappelijke initiatieven mee. Welke activiteiten precies worden geaccepteerd en hoe hun waarde wordt berekend, verschilt per gemeente en opdracht. Controleer daarom altijd de aanbestedingsstukken en stem twijfelgevallen vooraf af met de gemeente.

Wat is een SROI-verplichting?

Een SROI-verplichting is een afspraak in een gemeentelijke aanbesteding of overeenkomst waarbij de opdrachtnemer bijdraagt aan maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld door werk, stages of leerwerkplekken te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, of door diensten in te kopen bij een sociale onderneming. De precieze invulling, omvang en manier van rapporteren verschillen per gemeente en opdracht. De voorwaarden staan in de aanbestedingsstukken of het contract; bespreek daarom vooraf welke activiteiten meetellen.

Is SROI verplicht?

SROI is niet automatisch verplicht bij iedere gemeentelijke opdracht. Of er een verplichting geldt, hangt af van het beleid van de gemeente en de voorwaarden van de specifieke aanbesteding. Staat er een social-returneis in de aanbestedingsstukken of het contract, dan moet de opdrachtnemer zich daaraan houden. Controleer daarom altijd welke afspraken gelden, hoe de verplichting kan worden ingevuld en welke resultaten of bewijsstukken de gemeente verwacht.

Onder social return vallen doorgaans mensen die extra ondersteuning nodig hebben om werk te vinden of te behouden. Denk bijvoorbeeld aan bijstandsgerechtigden, mensen met een arbeidsbeperking, werkzoekenden zonder startkwalificatie, statushouders en jongeren met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Welke doelgroepen precies meetellen, verschilt per gemeente en aanbesteding. Raadpleeg daarom de voorwaarden in de aanbestedingsstukken of stem dit vooraf af met de gemeente.

Social return bereken je aan de hand van de afspraken in de aanbestedingsdocumenten of het contract. De gemeente kan bijvoorbeeld een percentage van de opdrachtwaarde, een vast bedrag of het aantal gerealiseerde werk-, stage- of leerwerkplekken als uitgangspunt nemen. Soms worden de activiteiten gewaardeerd met vaste bedragen of tarieven; in andere gevallen telt de daadwerkelijk bestede inzet mee. Controleer daarom welke activiteiten mogen meetellen, welke doelgroepvereisten gelden en welk bewijs nodig is. Gemeenten hanteren niet altijd dezelfde methode, dus stem de berekening bij twijfel vooraf af met de opdrachtgever.